لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

سابقه و هدف: توسعه زیرساخت های لازم برای بهبود قابلیت پیاده روی (پیاده رهواری) در مناطق شهری نقش مهمی در توسعه پایدار شهری دارد و از جنبه های مختلف محیط زیستی، سلامت عمومی و عدالت اجتماعی می تواند باعث بهبود کیفیت زندگی در شهر شود. بر این اساس هدف این مطالعه معرفی شاخصی برای ارزیابی قابلیت پیاده روی با رویکرد توسعه شهر پایدار در منطقه 16 شهرداری تهران به عنوان یکی از سبزترین مناطق شهری تهران بود. مواد و روش ها: در این مطالعه از روش تحقیق اسنادی، به مطالعه و جمع آوری معیارها، کیفیت ها، ویژگی ها و متغیرهای کالبدی، عملکردی و فضایی محیط انسان ساخت مؤثر بر پیاده روی در منطقه 16 شهرداری تهران پرداخته شده است. سپس با استفاده از تحلیل مکانی GIS و ارجحیت بندی شاخص ها با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی به قابلیت پیاده روی بخش های مختلف منطقه مورد ارزیابی قرارگرفته است. نتایج و بحث: معیارهای مؤثر بر پیاده روی در منطقه 16 شهر تهران در 9 دسته اصلی و 30 زیر معیار به حالت ساختار سلسله مراتبی دسته بندی و اطلاعات مکانی و فضایی آن ها گردآوری شد. تنوع و طیف وسیع شاخص های مورد ارزیابی تحلیل جامعی از وضعیت موجود را نتیجه می دهد که می توان آن را یکی از نقاط قوت این مطالعه دانست. هر یک از این شاخص ها برای منطقه موردمطالعه مورد تحلیل و وضعیت قابلیت پیاده روی در منطقه 16 شهرداری تهران بر اساس هر یک از شاخص های موردبررسی قرار گرفت. با استفاده از ارجحیت بندی معیارهای بر اساس نظر خبرگان و روی هم گذاری لایه های مختلف درنهایت نقشه درجه قابلیت پیاده روی (پیاده رهواری) و نقشه درجه قابلیت پیاده روی شبکه معابر در سطح منطقه 16 شهرداری تهران به دست آمد. بر نتایج به دست آمده ارزش فضایی به ترتیب در محلات خزانه، نازی آباد و باغ آذری بیشترین مقدار را نشان می دهد. علاوه بر این به ترتیب خیابان های بخارایی، خیابان مدائن، خیابان رجایی و خیابان مجاور بوستان بعثت عنوان محورها با بالاترین میزان پیاده رهواری منطقه را به خود اختصاص می دهند. نتیجه گیری: محورهای پیاده رهوار مشروط بر بررسی های تفصیلی ترافیک، بهترین مکان ها برای تعریف پیاده راه و یا سبز راه های شهری شناسایی شدند و ازآنجاکه این محورها حجم ترافیک پیاده بالایی را به خود اختصاص می دهند اهمیت توجه به نیازهای انسان پیاده در آن ها بسیار حائز اهمیت است. سه محله نازی آباد، علی آباد شمالی و خزانه به عنوان سه منطقه مناسب برای توسعه محورهای پیاده رهوار منطقه شناسایی و جهت تمرکز بیشتر شهرداری منطقه معرفی شدند.

مسیرهای عابر پیاده به عنوان بخش جدایی ناپذیر سیستم حمل و نقل شهری و ارتباط دهنده مبدا، مقصد با سواره رو می باشد. با توجه به مسائل و مشکلاتی که وسایل نقلیه موتوری درون شهری به وجود آورده، توجه جدی به پیاده ها می تواند با کاهش مصرف سوخت، آلودگی هوا، معضلات ترافیکی و هزینه خانوارها همراه باشد. همچنین سبب افزایش سلامتی جسمی و روحی شهروندان و خلق فضاهای شهری با کیفیتی مناسب خواهد شد. هدف از انجام این پژوهش سنجش قابلیت پیاده مداری مسیرهای عابر پیاده در خیابان های شهر اصفهان می باشد. روش پژوهش به صورت پیمایشی بوده، از بین عابران پیاده با استفاده از روش کوکران تعداد 400 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شده اند و از طریق معیارهای مختلف به سنجش جنبه های مختلف کیفی و کمی پیاده روها پرداخته شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از مدل ارزیابی تاپسیس و برای طبقه بندی محورهای مطالعاتی از مدل تحلیل خوشه ای استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد، اختلاف خیلی زیادی در بین پیاده روههای شهر اصفهان از نظر میزان برخورداری از 54 معیار در نظر گرفته شده وجود دارد. محورهای استانداری و چهارباغ پایین نسبت به سایر محورها دارای قابلیت پیاده مداری بیشتری می باشند و محور قائمیه نسبت به سایر محورها از وضعیت بسیار نامطلوبتری برخوردار است.

افزایش شیوه ­های فعال در سفرهای تحصیلی از مهم­ترین راهبردهای بهبود سلامت کودکان است. اگرچه مسیر پیاده ­روی و ویژگی­ های آن نقش مهمی در افزایش پیاده ­روی دارند، اما بیشتر تحقیقات گذشته بر ویژگی­ های محیط در همسایگی محل زندگی متمرکز بوده است. به ­علاوه، اغلب تحقیقات، علاقه کودکان را در تحلیل­ ها در نظر نگرفته ­اند. هدف از این تحقیق، بررسی ارتباط ویژگی­ های اجتماعی و اقتصادی خانوار، متغیرهای محیط ­مصنوع در مسیر خانه تا مدرسه، کمبود آزادی عمل، نگرانی والدین و علاقه کودکان، با انتخاب شیوه پیاده­ روی در سفر به مدرسه است. داده ­ها از طریق توزیع 340 پرسشنامه در بین کودکان 7 تا 12 ساله در 3 مدرسه ابتدایی در محله­ ای در منطقه 15 شهر تهران و قابلیت پیاده­ روی مسیر خانه تا مدرسه از طریق پیمایش میدانی تک تک مسیرهای خانه تا مدرسه بر اساس ابزار "عابران مقدم ­ترند" جمع­ آوری گردید. مدل رگرسیون لجستیک سلسله مراتبی نشان دهنده ارتباط منفی متغیر تعداد موتور سیکلت خانوار با پیاده ­روی کودک به مدرسه بود. از میان متغیرهای محیط ­مصنوع، فاصله تا مدرسه رابطه منفی، و درصد کاربری­ های غیرمسکونی و درصد پیاده ­روهای مطلوب رابطه مثبت با پیاده ­روی کودک به مدرسه داشت. نگرانی والدین نیز ارتباط منفی با پیاده­ روی به مدرسه نشان داد. ارتباط معنی­داری میان علاقه کودک به پیاده­روی و پیاده­روی وی به مدرسه به­ دست نیامد. از کاربست­های مهم تحقیق می ­توان به راهبردهایی به منظور طراحی برنامه پیاده ­روی به مدرسه در سطح محله اشاره نمود. ضمن آن که نتایج مؤید ضرورت سیاست­ گذاری ­های چندگانه و بلند مدت و همچنین تغییرات محیط ­مصنوع از طریق جانمایی مدارس و همچنین توجه به تنوع کاربری ها در مطالعات و برنامه­ ریزی ­های شهری است.

امروزه صنعت گردشگری به عنوان یک صنعت پیشرو در جهان توسعه فراوان یافته است و بسیاری از کشورها با بهره گیری از فاکتورهای جذب توریسم همچون محورهای پیاده به تقویت حرکت های توریستی خود پرداخته و وضعیت خود را بهبود می بخشند. مسیرهای پیاده توأم با نشانه ها و نقاط عطف مانند مکانی برای قرائت سناریوی شهری و حفظ پایداری خاطره ی شهر می باشند. قابلیت جذب گردشگری نه تنها برآورنده نیازهای مربوط مسیر پیاده راه است، بلکه به عنوان یک ضرورت برای حل مسائل ارزشمند نهفته در دل شهرها از جمله جذب گردشگر تلقی می گردد. هدف اصلی این بررسی ارزیابی قابلیت پیاده راه و تعیین اثرگذاری و ارتباط آن بر جذب و رضایت گردشگران پیاده راه علم الهدی می باشد. در انجام پژوهش، ابتدا از روش شناسی اسنادی و کتابخانه ای با رویکرد بازنگری نظام مند منابع مرتبط، جهت شناسایی معیارهای اصلی پیاده راه بهره گرفته شد و با روش ترکیبی، مدل مفهومی مؤلفه های ارزیابی پیاده راه در چارچوب رضایتمندی گردشگران تدوین گردید. متعاقباً با انجام سنجش مؤلفه های کالبدی و فرهنگی پیاده راه علم الهدی از طریق توزیع پرسشنامه مستخرج از مؤلفه های ارزیابی پیاده راه به صورت هدفمند و تحلیل داده های کیفی حاصل شده از طریق تحلیل نموداری و spss، درجه اهمیت هر مؤلفه مورد ارزیابی واقع شد. سرانجام با توجه به وجود اشتراک نسبی عوامل استخراج شده در مؤلفه های مختلف، عوامل مذکور مقوله بندی شدند که نتایج بررسی نشان می دهد که مؤلفه خوانایی و تصویرپذیری تأثیر بیشتری بر رضایتمندی گردشگران پیاده را علم الهدی دارد.

در طول دهه های گذشته، به واسطه اتکا بیش ازحد شهرسازی مدرن به نیازهای حرکت سواره و غفلت از ساماندهی فضاهای پیاده، فرآیند روبه زوال مراکز شهرها شدت گرفته است، امری که برخلاف توسعه پایداری شهر است. ازدیاد گرایش به توسعه پایدار شهری باعث شده که شهرسازان تئوری نوشهرگرایی برای نجات مراکزی شهری مطرح کنند و مسئولان امور شهری طرح هایی را در راستای توجه به پیاده مداری که خود به نوعی از بطن نوشهر گرایی برمی خیزد را در دستور کار خود قرار دهند. مقاله حاضر نیز به دنبال بررسی قابلیت پیاده مداری معابر موجود در بافت تاریخی است؛ که در این راستا ابتدا نظر عابران پیاده در محدوده مورد مطالعه، در قالب توزیع 400 پرسشنامه در رابطه باکیفیت هفت شاخص اصلی قابلیت پیاده مداری، دسترسی، ایمنی، امنیت، مبلمان، جذابیت، حمل ونقل و فعالیت های اجتماعی موردسنجش قرار داده است و بر همین اساس معابر موجود در بافت تاریخی را با استفاده از تکنیک پرومته نوع دوم اولویت بندی کرده است که به ترتیب معابر بهشتی، خواجه نصیر جنوبی، اوحدی، امام خمینی و دانشسرا و. . . دارای بالاترین میزان قابلیت پیاده مداری هستند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تنها 20% معابر موجود در محدوده ی بافت تاریخی دارای ویژگی های پیاده مداری می باشد.

شهرها در گذشته از قابلیت پیاده مداری بالایی برخوردار بوده و پیاده روی به عنوان اصلی ترین الگوی جابجایی مردم در داخل کانون های زیستی به دلیل کم هزینه بودن یا در دسترس بودن آسان برای کلیه اقشار جامعه به شمار می رفت که به دنبال انقلاب صنعتی و سلطه اتومبیل در شهرها موضوع عابر پیاده به فراموشی سپرده شد. به دنبال آلودگی هوا، سیاست کاهش استفاده از وسایل نقلیه شخصی و کاهش سوخت فسیلی، رویکرد برنامه ریزی شهری در چند دهه اخیر در جهت احیای مقوله امکان افزایش قابلیت پیاده مداری در شهرها شکل گرفت.مقاله حاضر که حاصل مروری بر ادبیات مرتبط رساله تحقیق دکترای نگارنده می باشد با هدف بررسی و شناخت بیشتر موضوع افزایش قابلیت پیاده مداری در شهرها با استفاده از تجارب جهانی بوده که ضمن معرفی متدلوژی تحقیق، جایگاه عملکردی خیابان به عنوان عنصر بارز فضای شهری، به طرح دیدگاه های مختلف در ارتباط با چگونگی استفاده از خیابان در جهان می پردازد و در این رهگذر به طور خلاصه معیارهای موثر در جهت افزایش قابلیت پیاده مداری که در اسناد طرح جامع پیاده، در چهارده شهر دنیا در اروپا و آمریکا آمده است، اشاره دارد و ضمن دسته بندی این معیارها، شاخص های بی شماری را برای ارزیابی قابلیت پیاده مداری در شهر پیشنهاد می نماید تا امکان حضور هر چه بیشتر مردم در فضای شهری را فراهم آورد.

قابلیت پیاده روی یک مفهوم برجسته و نوپا در ادبیات محیط انسانساخت و سلامت عمومی است، که آن را سنجه ای برای تعیین درجه زیرساخت محله در تشویق شهروندان به پیاده روی تعریف می کنند. تاکنون مطالعات بسیاری در زمینه میزان تحرک فیزیکی شهروندان و قابلیت پیاده روی انجام شده است، اما در اغلب آنها رابطه ویژگی های محیط فیزیکی و میزان پیاده روی در مقیاس محله ای بررسی شده است. در اندکی نیز قابلیت پیاده روی محدوده ای معین از شهر (مقیاس میانی) را ارزیابی ذهنی کرده اند. با توجه به اهمیت بالای شناخت وضع موجود قابلیت پیاده روی در سطح شهر، به منظور توسعه شبکه دسترسی پیاده و در فقدان روش مناسب در این زمینه، پژوهشگران در این پژوهش به دنبال عرضه روشی مناسب برای ارزیابی عینی و تجزیه و تحلیل کمی مکان دار قابلیت پیاده روی، با قدرت تفکیک بالا، برای شبکه دسترسی در مقیاس میانی هستند. به این منظور، ابتدا پایگاه داده جغرافیایی برای منطقه 6 شهر تهران، برای مطالعه موردی، گردآوری و تهیه شد. سپس پیشینه تحقیق و ادبیات پژوهش مرور و معیارهای موثر بر قابلیت پیاده روی انتخاب گردید. همچنین برای هر یک از معیارها با استفاده از روش های تحلیل شبکه و یا آمار فضایی، لایه های اطلاعاتی تهیه گردید. سپس با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی، این لایه ها وزن دهی شد. در نهایت لایه های اطلاعاتی تلفیق و نقشه قابلیت پیاده روی برای کل منطقه 6 شهر تهران تهیه و شاخص قابلیت پیاده روی به تفکیک محلات برآورد گردید. بر اساس نتایج بهدست آمده، از روش های تحلیل مکانی، مانند روش های موجود در آمار فضایی و تحلیل شبکه، می توان به طور موثری برای ارزیابی عینی قابلیت پیاده روی در مقیاس میانی استفاده کرد.

همزمان با کاهش سهم جابجایی عابر پیاده در نظام حمل و نقل در شهرهای بزرگ. تلاش زیادی در چند دهه اخیر از سوی مسوولین مدیریت این شهرها در جهت مناسب سازی فضاهای عمومی پایدار آغاز گشته است. هدف از ارایه این مقاله، ارزیابی رفتار عابر پیاده به منظور ارتقای کیفیت سازمان فضایی/ عملکردی در مراکز شهری از طریق بررسی شاخص های موثر در افزایش پیاده روی، اندازه گیری پتانسیل پیاده روی، در ارتباط با مکان های پیاده روی در محیط های مسکونی و تجاری می باشد. در این پژوهش نخست عوامل موثر بر روی حرکت عابر پیاده، شناسایی و سپس از طریق مطالعه موردی، اثرات این عوامل بر روی حرکت عابر پیاده مورد بررسی و حاصل این مطالعه در قالب نقشه های پهنه بندی پیاده روی برای دو کاربری مسکونی و تجاری با استفاده از قابلیت GIS از مکانی نمودن حرکت عابر پیاده نمایش داده شده است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که شناسایی شاخص های موثر جهت ارزیابی پتانسیل پیاده روی، مناسب صورت پذیرفته است و همچنین نقشه های پتانسیل پیاده روی در دو کاربری مورد مطالعه نشان می دهد که در محیط های مسکونی، شاخص های فیزیکی و در محیط های تجاری، شاخص های فرهنگی/ اجتماعی از عوامل تاثیرگذار بر روی حرکت عابر پیاده می باشند. از سوی دیگر میزان همبستگی بین مقادیر پتانسیل و زمان پیاده روی در چهار معبر مهم تجاری در منطقه بیانگر عملکرد و توجیه مدل انتخابی می باشد.

هدف: رویکرد ایفلا در حرکت به سمت تدوین رهنمودهای کیفی بیشتر، بررسی قابلیت پیاده سازی این رهنمودها در کشورهایی است که از آن ها استفاده می کنند. پژوهش حاضر با هدف استخراج رهنمودهای کیفی مرتبط و بررسی قابلیت پیاده سازی آن ها در بافت کتابخانه های عمومی ایران انجام شده است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام از نوع آمیخته (ترکیبی اکتشافی متوالی) است. در بخش کیفی، با روش گروه کانونی به بررسی رهنمودهای ایفلا و تهیه سیاهه وارسی برای دسته بندی رهنمودها و تعیین گروه های ارزیابی کننده انجام شد. جامعه پژوهش در این بخش شامل 5 نفر از متخصصان تدوین استاندارد در کشور بودند که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. در بخش کمی، ابزار جمع آوری داده ها پرسش نامه بود. جامعه پژوهش در این بخش 4 گروه ارزیابی کننده استانداردهای ایفلا در نهاد کتابخانه های عمومی کشور بودند که شامل 80 نفر از مدیران و کارشناسان سازمانی، 111 نفر کتابدار، 21 نفر متخصص، و 342 نفرکاربر و در مجموع 559 نفر بودند. هر گروه با روش نمونه گیری و استفاده از جدول کرجسی و مورگان تعیین شدند. با توزیع پرسش نامه ها در میان 4 گروه ارزیابی کننده، جمع آوری داده ها انجام شد. تعداد پرسش نامه های بازگشتی از مدیران و کارشناسان سازمانی 81 پرسش نامه، کتابداران 110 پرسش نامه، متخصصان 21 پرسش نامه، و کاربران 342 پرسش نامه است. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی، درصد فراوانی و میانگین ها و آزمون کروسکال والیس با استفاده از نرم افزارهای اکسل و اس پی اس اس انجام شده است. یافته ها: در بخش کیفی این پژوهش، از رهنمودهای مختلف ایفلا در 12 حوزه خدمات و برنامه های کتابخانه های عمومی برای گروه های مختلف جمعیت خدمت گیر، استخراج و در سیاهه وارسی در گروه کانونی تایید شد. از مجموع 12 رهنمود (51 گزاره رهنمودی) بررسی شده، به طور کلی در 8 رهنمود از نظر گروه های ارزیابی کننده، بیشترین درصد فراوانی به «قابلیت پیاده سازی دارد» تعلق گرفته و در 4 رهنمود، بیشترین درصد فراوانی به «قابلیت پیاده سازی مشروط دارد» تعلق گرفته است. یافته ها در بخش کمی و مقایسه میان 4 گروه در گزاره های مشترک با استفاده از آزمون ناپارامتریک کروسکال والیس نشان داد که اختلاف معناداری میان دیدگاه های گروه های ارزیاب در سه گروه کتابداران و متخصصان و مدیران و کارشناسان سازمانی وجود ندارد و این گروه ها نظرات یکدیگر را تایید می کنند؛ اما بین دیدگاه این گروه ها و کاربران اختلاف معنادار وجود دارد. برای افزایش قابلیت پیاده سازی رهنمودهای ایفلا در کتابخانه های عمومی ایران راهکارهایی ارایه شده است. بازبینی یا تجدیدنظر در برخی دستورالعمل ها، شناخت جمعیت خدمت گیر، نیازسنجی کاربران، ایجاد کارگروهی متشکل از مدیران، کتابداران، متخصصان و کاربران در تنظیم و طراحی فعالیت های کتابخانه از جمله این راهکارها است. اصالت/ارزش: بررسی منابع و پژوهش های مختلف داخلی و خارجی نشان داد که تاکنون پژوهشی به مدون سازی رهنمودهای کیفی ایفلا در زمینه خدمات و برنامه های کتابخانه های عمومی و بررسی قابلیت پیاده سازی آن ها از دیدگاه گروه های سیاست گذار و متخصص و ذی نفع نپرداخته است. یافته های این پژوهش می تواند در تصمیم گیری ها و سیاست گذاری ها در ارایه و اجرای خدمات و برنامه ها و تدوین استانداردها برای کتابخانه های عمومی مفید باشد.